ديگرى سورهء آل عمران را . ولى حجاج به گشودن در قصر خويش جسارت نورزيد تا آنگاه كه ايشان بازگشتند . و سپس مردمان مىگفتند : غزاله ، نذر خويش را ادا كرد . / بار خدايا بر او مبخشاى [ 1 ] ! و از هجوهايى كه براى حجّاج گفته‌اند اينكه : غزاله با دويست سوار ، عراق را به شيون درآورد . / و سواران غزاله به غارت پرداختند و اسير گرفتند و جبايه بستند . و عمران بن حطان كه از دست حجاج متوارى بود و حجاج در جستجوى او ، به حجاج نوشت : در برابر من شيرى و در جنگها شترمرغ خاك آلودى ، / كه از صفير پرندگان گريز دارد . / غزاله با سوارانش قلب او را شكافت / و منبرهاى او را همچون ديروز گذشته ، رها كرد / چرا به جنگ غزاله بيرون نيامدى / مگر دلت در درون مرغى نهاده شده بود ؟ و مهلّب به ما وراء النهر رفت و به جنگ سعد . و طرخان پادشاه آن سامان به پرداخت مالى با او مصالحه كرد . مهلب بازگشت و موسى بن عبد الله بن خازم را به ترمذ فرستاد و او آنجا را و آنچه در پى آن بود غارت كرد . عبد الملك بن مروان ، عبيد الله بن ابى بكرة را والى سيستان كرد و او مردى بخشنده و دلير بود و به جنگ كابل رفت . اما دشمن ، ايشان را در تنگه‌اى غافلگير كرد . مجبور شدند كه ستوران خود را بشكند و بخورند و قيمت يك گردهء نان به هفتاد درهم رسيد . عبيد الله و همراهان او يا به گرسنگى يا به شمشير كشته شدند و هيچ سپاهى در اسلام اين مايه سختى و آسيب نديده بود و اعشى همدان ، در اين باره گفته است : آيا شنيدى آن سپاهى را كه پاره پاره شدند / و حادثهء روزگار كج نورد بديشان رسيد . / در كابل درنگ كردند و گوشت اسبان خود را خوردند / در بدترين جايگاه و بدترين منزل / هيچ سپاهى اين سرنوشت بد را كه ايشان داشتند ، نديد / زنان نوحه‌گر را بگو تا شيون سر كنند از براى همانندان ايشان . سپس حجاج ، عبد الرحمن بن اشعث بن قيس را به رياست كارگزارانى - كه پيش از آن عبيد الله بن ابى بكرة رئيس آنها بود - فرستاد و او روانه گرديد و با رتبيل در ناحيهء بست جنگ كرد و در برابر مالى با او صلح كرد و به جنگ كابل رفت و دژهايى از دژهاى عجم را گشود و اسيران و غنيمتهايى به دست آورد و به حجاج نامه نوشت . حجاج به دو

--> [ 1 ] رك : مسعودى ، مروج الذهب ، ج 3 ، ص 147 .